znajdź słowa: 
  zaczynające się od:

Zasady pisowni i interpunkcji

[43] 13.7. Pisownia przymiotników od nazw miejscowych
Zasady tworzenia przymiotników od nazw miejscowych są takie same, jak zasady tworzenia przymiotników od odpowiednich wyrazów pospolitych. Różnice mogą jednakże wynikać z tego, iż w przymiotnikach od nazw miejscowych często utrwalone są historyczne procesy słowotwórcze lub lokalne, regionalne tendencje nazewnicze — odmienne od współczesnych i ogólnopolskich.
Obydwie formy — ogólnopolską i lokalną — uznajemy za poprawne: na przykład oprócz ogólnopolskiej postaci przymiotnika kościerzyński, pochodzącego od nazwy miasta Kościerzyna, uznajemy za poprawną także lokalną: kościerski, utworzoną od rdzennej cząstki tejże nazwy (Kościerz- + -ski), tak jak na przykład leszczyński: Leszcz- + -yński (dawna nazwa Leszna to Leszczno) czy niżański: Niż- + -ański (dzisiejsze Nisko kiedyś nazywało się Niżsko).
Postać wielu przymiotników, która ze stanowiska współczesnego mogłaby być uznana za nieregularną, z punktu widzenia historycznego jest uzasadniona, przechowuje ona bowiem stan archaiczny, np.
Babimost    — babimojski
Białowieża    — białowieski
Bydgoszcz    — bydgoski
Końskie    — konecki
Leszno    — leszczyński
Lublin    — lubelski
Nisko    — niżański
Nowe Miasto    — nowomiejski
Nowy Tomyśl    — nowotomyski
Radogoszcz    — radogoski
Sącz    — sądecki
Środa    — średzki
Ujazd    — ujejski
Wałbrzych    — wałbrzyski
Zamość    — zamojski
Zawichost    — zawichojski.
13.7.1. Od nazw miejscowych na -ice tworzymy dziś przymiotniki mające zakończenie -icki, np.
Niepołomice    — niepołomicki
Pyskowice    — pyskowicki
Racławice    — racławicki
Wadowice    — wadowicki
Zebrzydowice    — zebrzydowicki.
Obok tych form funkcjonują też lokalne: niepołomski, zebrzydowski, co niekiedy bywa utrwalone w oficjalnym nazewnictwie, por. Kalwaria Zebrzydowska, ulica Niepołomska (w Krakowie).
13.7.2. W różny sposób tworzymy przymiotniki od nazw miejscowych na -no:
a) z przyrostkiem -ski, np.
Grodno    — grodzieński
Lipno    — lipieński
Mielno    — mieleński
Sławno    — sławieński
Szczytno    — szczycieński
Wilno    — wileński;
b) z przyrostkiem -ski z pominięciem rzeczownikowego -no, np.
Wąbrzeźno    — wąbrzeski;
c) z przyrostkiem -owski, np.
Grabno    — grabnowski
Kutno    — kutnowski;
d) z przyrostkiem -eński, np.
Gniezno    — gnieźnieński
Krosno    — krośnieński;
e) z przyrostkiem -iński (-yński) z pominięciem rzeczownikowego -no, np.
Chełmno    — chełmiński
Kępno    — kępiński
Leszno (daw. Leszczno)    — leszczyński
Opoczno    — opoczyński;
f) z przyrostkiem -ański, np.
Jaworzno    — jaworzniański (a. jaworzyński)
Pajęczno    — pajęczański.
UWAGA: Niekiedy występują formy oboczne, np.
Bródno    — bródzieński a. bródnowski
Kępno    — kępiński a. kępieński
Lipno    — lipieński a. lipnowski
Szczytno    — szczycieński a. szczytnowski.
13.7.3. Od dwuczłonowych nazw miejscowych składających się z przymiotnika i rzeczownika tworzymy przymiotniki pisane bez łącznika, np.
Jelenia Góra    — jeleniogórski
Nowa Huta    — nowohucki
Nowe Miasto    — nowomiejski
Nowy Dwór    — nowodworski
Nowy Sącz    — nowosądecki
Nowy Targ    — nowotarski
Święty Krzyż    — świętokrzyski
Zielona Góra    — zielonogórski.
13.7.4. Od dwuczłonowych nazw miejscowych składających się z rzeczownika i występującego po nim przymiotnika tworzymy przymiotnik jedynie od członu rzeczownikowego, np.
Aleksandrów Kujawski    — aleksandrowski
Bielsk Podlaski    — bielski
Kamień Pomorski    — kamieński
Kazimierz Dolny    — kazimierski
Lidzbark Warmiński    — lidzbarski
Maków Podhalański    — makowski
Ostrów Mazowiecka    — ostrowski
Sokołów Podlaski    — sokołowski
Strzelce Opolskie    — strzelecki
Tomaszów Lubelski    — tomaszowski.
UWAGA: Czasami od różnych nazw miejscowych forma przymiotnika jest taka sama, jednak lokalność funkcjonowania i kontekst przesądzają o jednoznaczności tych homonimicznych form. Przykłady:
Bielsko-Biała    — bielski
Bielsk Podlaski    — bielski
Brzeg    — brzeski
Brzesko    — brzeski
Brześć    — brzeski
Międzyrzec Podlaski    — międzyrzecki
Międzyrzecz    — międzyrzecki
Strzelin    — strzeliński
Strzelno    — strzeliński
Sucha Beskidzka    — suski
Susz    — suski.



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88